Kerk zijn in noodsituaties

De afgelopen week zijn we zes dagen in Christchurch geweest. We hebben daar in gastgezinnen gelogeerd. Ik zat bij een jong stel in huis en dat was gezellig. Het was fijn om weer eens thuis te komen in een echt huis - ik merkte dat ik thuis toch mis - en 's avonds met elkaar het nieuws te kijken. Verder ben ik telkens de hele dag weggeweest, maar het geeft een ander gevoel dan bijvoorbeeld een vakantiehuisje.

Christchurch werd op 4 september 2010 vroeg in de morgen getroffen door een zware aardbeving van 7,1 op de Schaal van Richter. Het epicentrum lag vrij diep en ver van de stad, waardoor er, ook gezien het tijdstip, gelukkig geen dodelijke slachtoffers zijn gevallen. Een aantal gebouwen raakte beschadigd, maar mensen haalden opgelucht adem en het leven ging gewoon verder.

Tot 22 februari 2011. Om 12:51 uur vond er een nieuwe aardbeving plaats, eigenlijk een naschok van de eerste. Dit maal waren de burgers aan het werk of op school. Ook lag het epicentrum slechts op 5 km. diepte en dichterbij de stad, waardoor de beving van 6,3 een veel grotere impact had. Duizenden gebouwen en huizen raakten onherstelbaar beschadigd en er vielen 185 dodelijke slachtoffers. Dit filmpje, een van de talloze op Youtube, laat iets van de schade zien: www.youtube.com/watch?v=KetOf15Q3lc. Het grondniveau van de stad is een halve meter gezakt, de bergen rondom de stad zijn een halve meter hoger geworden! Deze aardbeving bepaalt nog steeds het leven van alledag in de stad en ik vind de impact ervan nog steeds moeilijk voor te stellen.

Mensen zijn zwaar getraumatiseerd. Veel mensen durven het centrum van de stad, waar de meeste doden vielen, niet meer in en ook geen gebouwen van drie verdiepingen hoog. Mensen die konden zijn de stad ontvlucht, hoewel je nergens in Nieuw Zeeland echt veilig bent voor aardbevingen. In het centrum is het meeste puin inmiddels geruimd en wordt druk gewerkt aan de werderopbouw. Maar afgezien van bouwgeluiden is het opvallend stil in het eens zo levendig hart van Christchurch.

Sinds de beving van september 2010 zijn er meer dan 10.000 schokken geregistreerd in Christchurch. Er zijn tientallen nieuwe breuklijnen ontdekt en de volgende zware aardbeving kan elk moment plaatsvinden. Een verschuiving van een grote breuklijn in de Southern Alps wordt als eerste verwacht, deze zou in Christchurch weer als een 7 gevoeld kunnen worden. De breuklijn voor de kust vormt echter een grotere dreiging, want deze zou in staat kunnen zijn om een tsunami te veroorzaken. Maar als het om aardbevingen gaat, weten zelfs experts niets zeker. (Gelukkig heeft er geen beving plaatsgevonden in de tijd dat wij er waren. Ik ben wel blij om de twee bevingen in onze eerste week in Nieuw Zeeland te hebben meegemaakt, daardoor kon ik me beter voorstellen hoe angstaanjagend het kan zijn.)

HOPE

In deze week waren wij te gast bij HOPE Presbyterian Church in de wijk Hornby. Deze wijk is nauwelijks getroffen door de bevingen, doordat de grond stevig is. Andere delen van de stad zijn op moerasgrond gebouwd, wat minder stabiel is. We hebben ook twee kerken in het oosten van de stad bezocht, midden in het zwaargetroffen gebied en we hebben van deze kerken gehoord wat zij direct na de beving hebben gedaan en wat ze nu nog doen.

Al snel na de beving zijn de kerken begonnen met het verlenen van noodhulp. De aanvoer van basale levensmiddelen was enorm en veel kerken zijn in die eerste dagen bezig geweest met het verstrekken van voedselpakketten en ook direct pastorale zorg. Een van de kerken in het oosten stelde haar gebouw beschikbaar als quarantaineplaats, waar uiteindelijk geen gebruik van gemaakt is. Ze hebben er toen gehandicapten van een zorginstelling in het centrum opgevangen en zijn er begonnen met programma's voor kinderen en jongeren.

De kerken bestempelen die eerste twee weken als hele mooie weken. Plotseling kon er gemakkelijk samengewerkt worden met andere kerken en NGO's en stichtingen. Iedereen die je over deze tijd spreekt, roemt het saamhorigheidsgevoel dat toen is ontstaan: tussen kerken die voorheen weinig contact met elkaar hadden, tussen kerken en bestuurlijke instanties, tussen organisaties en tussen mensen onderling. Na iedere naschok zochten buren elkaar op om te kijken of het goed ging met elkaar. Nieuwe initiatieven werden ontplooid en men was er voor elkaar. Een tijd lang had Christchurch de laagste zelfdmoordstatistiek van Nieuw Zeeland.  

2,5 jaar later zijn de gevoelens dubbel. Inwoners raken depressief, omdat de verzekering niet uitkeerd en hun huis nog steeds onbewoonbaar is. Of mensen zitten vast in hun huis: ze zouden graag weg willen, maar hun huis is onverkoopbaar. Het saamhorigheidsgevoel is wegge-ebt. De kerken die wij gesproken hebben zeiden allemaal, zonder uitzondering, dat de hoogste nood nu het ontwikkelen van duurzame relaties is. Dit is iets van voor de aardbevingen en breder dan Christchurch. Het kenmerkende individualisme van de westerse samenleving is terug en de kerken zijn aan het onderzoeken hoe ze het begin van relaties kunnen initieren. Dat is lastig, omdat het ook uit de burgers zelf moet komen. 

Anderzijds menen kerken ook dat de oecumene in Christchurch een boost heeft gekregen. Gemeentes hebben meer de samenwerking gezocht. Veel kerkgebouwen zijn onbruikbaar geworden, waardoor gemeentes nu gebouwen delen. Andere gemeentes voegen zich samen, dat heeft twee redenen. De eerste is dat sommige gemeentes heel klein zijn geworden, doordat de leden verhuisd zijn. De tweede reden is dat door de samenwerking, men is gaan inzien dat ze goed bij elkaar passen en de samenwerking willen continueren en intensiveren door samen te gaan. 

Een klein voorbeeld van wat ik kenmerkend vond voor de oecumene in Christchurch. Blair Stirling, de voorganger van HOPE, was met ons mee op bezoek bij een van de kerken in het oosten van de stad. Een van de pastores hier noemde dat ze een counsellingsproject willen gaan op zetten. Blair bood zijn hulp onmiddellijk aan. HOPE heeft een team van 8 professionele counsellors in dienst en ze ondersteunen kerken die ook met counsellors willen gaan werken. Dit voorstel werd dankbaar geaccepteerd en zo ontstond er een nieuw lijntje tussen kerken die voorheen geen contact hadden met elkaar. 

Christchurch heeft nog een lange weg te gaan. Het trauma zal nog lange tijd voelbaar blijven in de stad. De meerderheid van de achterblijvers heeft geaccepteerd dat aardbevingen nu eenmaal bij de stad horen, hoewel men ook hoopt dat een beving als in februari 2011 nooit meer zal plaatsvinden. De blik wordt voorzichtig weer op de toekomst gericht en kerken hopen nauwer te blijven samenwerken.

Foto's:

1. Sinds de aardbeving is er niemand meer in deze winkel geweest. Het puin is niet opgeruimd. Dit is een van de weinige gebouwen in de stad waar de graffiti nog op staat; het is op 26 februari doorzocht en er is niemand meer gevonden.

2. De dure huizen op de klif zijn onherstelbaar beschadigd. Wie goed kijkt, ziet dat de helft van een huis naar beneden is gestort (midden). De rand van de containers onderaan is om eventueel vallende rotsblokken op te vangen.

3. Een teken van hoop in het centrum. De hekken rondom de bouwplaatsen zijn versierd met stukken gekleurd plastic, het geeft een beetje vrolijkheid.

P.S. We sluiten onze tijd in Nieuw Zeeland bijna af. Over ongeveer anderhalve week vertrekken wij naar Kiribati (eilandengroep in de Stille Oceaan). Tot ons vertrek zijn wij hier nog volop bezig, ik heb daarom niet het gevoel dat we al bijna vertrekken. Ik zal voor vertrek in ieder geval nog een update op deze blog plaatsen. Ik ga er vooralsnog vanuit dat ik op Kiribati niet tot nauwelijks beschikking zal hebben over internet, dus de kans is groot dat ik vervolgens een maand lang niets van mij kan laten horen.

Voor wie het leuk vindt om Kiribati op te zoeken op Google Maps: Tarawa, Gilberteilanden, Kiribati. De Gilberteilanden zijn een andere naam, Tarawa is het hoofdeiland waar wij zullen verblijven. En let u dan eens op de landingsbaan op het eiland: die biedt niet veel ruimte....